KLASA 2B 12.11.20

Temat: Słownictwo retro, czyli… a gdyby tak wskrzesić archaizmy?

Witam Cię!

  Język polski przez ostatnie stulecia bardzo ewoluował. Na co dzień jesteśmy świadkami tych zmian. Wciąż pojawia się wiele nowych wyrazów, w tym takie cuda jak młodzieżowe słowo roku – XD (emotikon awansował na samodzielną jednostkę leksykalną!). Wiele starych pokonanych słów schodzi ze sceny języka polskiego i ustępuje miejsca nowym. Pojawiają się nowe konstrukcje gramatyczne, w tym niezbyt zgrabne slogany typu „brawo ja”. Odnosimy wrażenie, że język ulega uproszczeniom. A gdyby tak wskrzesić słownictwo retro, czyli reanimować archaizmy?

  Archaizmy są to wyrazy, wyrażenia lub formy gramatyczne dziś nieużywane, a charakterystyczne dla języka sprzed kilkudziesięciu lub kilkuset lat: np. „jenerał”, „sumnienie”, „ptacy”, „świekra” to ‘matka męża’, a „rąbek” to ‘chusta’. Wyraz „sklep” oznaczał kiedyś ‘piwnicę znajdującą się pod podłogą domu’. Archaizmy spotykane są zarówno w tekstach dawnych, jak i współczesnych. Dzięki ich użyciu wprowadza się odbiorcę w atmosferę epoki i zwiększa realizm prezentowanych wydarzeń i przytaczanych dialogów.

3.Dowiedz się, co oznaczają podane przysłowia, a następnie zapisz w zeszycie występujące w nich archaizmy. Czy wszystkie archaizmy były dla Ciebie zupełnie niezrozumiałe? Uzasadnij swoje zdanie.

– Człek do pracy stworzon, ptak do lotu.

– Daj kurze grzędę, a ona: wyżej siędę.

– Dobry żart tynfa wart.

 4.Wyjaśnij znaczenie archaizmów w podanych fragmentach kolęd:

Dziecina się kwili, matusieńka lili.

We żłobie mu położyła siana pod główeczki.

Przybieżeli do Betlejem pasterze.

Rąbek z głowy zdjęła.

Opracowała: Marzena Marcjasz

Dodatkowe informacje:

Staropolszczyzna ma wiele uroku, nieprawdaż? Dorzucam słownik w skróconej formie:

acz – skrócona forma spójnika aczkolwiek łączącego wyrażenia o treści przeciwstawnej;

wszak – partykuła nawiązująca do jakiejś sytuacji lub do czyjejś opinii, podkreślająca oczywistość sądu wyrażonego przez mówiącego;

miast – dzisiejsze zamiast (jak to dawniej dostojnie brzmiało!);

tedy – spójnik przyłączający zdanie, które przedstawia informację wynikającą ze zdania poprzedzającego; 

podówczas – oznacza „w tych czasach, o których była mowa poprzednio”;

wtenczas – wówczas;

onegdaj – wczoraj, dawniej, kiedyś;

ongiś – również oznacza „dawniej”;

najsampierw – najpierw;

zaiste – partykuła podkreślająca prawdziwość wypowiedzi; 

wżdy czy zawżdy – ulubione przez Kochanowskiego „zawsze”;

przeto – spójnik przyłączający zdanie lub inne wyrażenie, które przedstawia skutek tego, o czym była wcześniej mowa, lub wniosek wynikający z treści poprzedniego zdania;

wszelako – wyraz uwydatniający kontrast, treść przeciwną do tej, która powinna wyniknąć z poprzedniego zdania;

ów – zaimek w znaczeniu „ten”,

ażeby – dzisiejsze aby, partykuła wyrażająca życzenie;

drzewiej – dawniej;

zaś – spójnik przyłączający zdanie nawiązujące do wcześniejszego kontekstu, uwydatniający zestawienie;

krom – z wyjątkiem, oprócz, wbrew czemuś, bez czegoś.

Staropolszczyzna ma wiele uroku, nieprawdaż?

SŁOWNIK ZAPOMNIANYCH SŁÓW

Udostępnij:

Kategorie

Listopad 2020
P W Ś C P S N
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30